Vitrindeki fiyat etiketinin altında yazan "12 x 1.250 TL" ifadesi, beynin fiyat algısını değiştirir. Toplam tutarı değil, aylık taksidi değerlendirirsiniz ve ürün bir anda "ucuz" görünür. Oysa taksitli alışveriş maliyeti, ödediğiniz aylık tutarların basit toplamından daha karmaşıktır: peşin fiyat ile vadeli fiyat arasındaki fark, kredi kartı limitinizin bloke olması, gecikme durumunda işleyen faizler ve bütçenizin aylarca esnekliğini kaybetmesi bu maliyetin parçasıdır. Aşağıda bu kalemleri tek tek ayırıp, kendi hesabınızı kağıt üstünde nasıl yapacağınızı adım adım göreceksiniz.
İlk yapılması gereken şey, ürünün gerçek peşin fiyatını öğrenmektir. Çoğu satıcı, taksitli satışta uygulanan vade farkını fiyatın içine gömer. Aynı ürünü nakit ödeyerek almak istediğinizde indirim teklif ediliyorsa, o indirim tutarı aslında taksidin gizli faizidir.
Pratik bir test: satış görevlisine "Tek çekim yerine havale ile nakit ödersem fiyat ne olur?" diye sorun. İki fiyat arasındaki fark, taksitin size kaç liraya mal olduğunu doğrudan gösterir. Fark yoksa, o taksit gerçekten faizsizdir; fark varsa, "faizsiz taksit" yalnızca bir etikettir.
Karşılaştırma yapmanın en sağlam yolu, iki sayıyı yan yana yazmaktır: peşin fiyat ve taksitlerin toplamı. Diyelim ki bir ürünün peşin fiyatı 10.000 TL, taksitli fiyatı ise 6 x 2.000 TL yani 12.000 TL. Toplam fark 2.000 TL, yani peşin fiyatın %20'si.
Ama bu %20, altı aylık bir dönemin tamamına ait değildir; borcunuz her ay azaldığı için ortalama vadeniz kabaca 3,5 aydır. Dolayısıyla aylık gerçek maliyet %20 / 3,5 ≈ %5,7 civarına gelir. Bu oranı, aynı dönemde mevduat ya da tüketici kredisi faiziyle karşılaştırdığınızda taksitin pahalı mı ucuz mu olduğunu görebilirsiniz.
Tersinden bakan bir örnek de faydalı olur. 12.000 TL'lik bir harcamayı aylık %3,5 maliyetle 12 taksite bölerseniz, aylık taksit yaklaşık 1.240 TL, toplam ödeme ise yaklaşık 14.900 TL olur. Yani ürünün fiyatının üzerine sessizce 2.900 TL eklenir.
| Kalem | Örnek 1 (6 taksit) | Örnek 2 (12 taksit) |
|---|---|---|
| Peşin fiyat | 10.000 TL | 12.000 TL |
| Aylık taksit | 2.000 TL | ~1.240 TL |
| Toplam ödeme | 12.000 TL | ~14.900 TL |
| Ek maliyet | 2.000 TL (%20) | ~2.900 TL (%24) |
Bu tablonun boş halini bir deftere çizip her taksitli alışveriş öncesi doldurmak, tek başına birçok gereksiz harcamayı engeller.
Vade farkı buzdağının görünen kısmı. Bütçeyi asıl zorlayan kalemler genellikle sözleşmenin ayrıntılarında ya da alışkanlıklarınızda gizlidir: